IUI و نکات کاربردی آن

/IUI و نکات کاربردی آن
IUI و نکات کاربردی آن ۱۳۹۶-۱۲-۳ ۲۲:۴۳:۵۳ +۰۰:۰۰

مقدمه:

تلقیح مصنوعی (Artificial Insemination) فرآیندی است که در آن اسپرم‌ها به طور مصنوعی در داخل دستگاه تناسلی خانم‌ها قرار داده می‌شود.

 

تلقیح مصنوعی بر حسب منبع اسپرم مورد استفاده ، به دو گروه کلی تقسیم شده است:

۱-Artificial Insemination by Husband: AIH: منبع اسپرم، اسپرم‌های شوهر می‌باشد.

۲- Artificial Insemination by Donor: AID: منبع اسپرم، اسپرم‌های اهدایی موجود در بانک اسپرم می‌باشد که در مواردیکه شوهر فاقد اسپرم (آزوسپرمیک) و یا ناقل یک بیماری ژنتیکی باشد و یا زنان همجنس باز (Lesbian) و یا مادران مجرد (Single mothers ) که خواهان بچه می‌باشند مورد استفاده قرار می‌گیرد.

بخش IUI آزمایشگاه تخصصی نیکنام

 

در تقسیم‌بندی دیگر، بر حسب محل تلقیح، تلقیح مصنوعی به ۴ گروه تقسیم شده است:

  1. تلقیح داخل واژنی ( Intra Vaginal Insemination)
  2. تلقیح داخل سرویکس (Intra Cervical Insemination)
  3. تلقیح داخل رحمی (Intra Uterine Insemination)
  4. تلقیح داخل توبولی ( Intra Tubular Insemination)

 

روش تلقیح داخل رحمی (IUI)، کارآترین روش در بین چهار روش فوق می‌باشد که در آن اسپرم‌های شسته شده در آزمایشگاه از طریق یک کاتتر قابل انعطاف، نازک و بسیار نرم به نام کاتتر TomCat به داخل رحم تزریق می‌شود. این روش اولین بار در سال ۱۹۰۰ جهت باروری حیوانات خانگی مورد استفاده قرار گرفت و از سال ۱۹۴۰ جهت درمان ناباروری در انسان مورد توجه دانشمندان قرار گرفت.

IUI  به معنی تزريق اسپرم شسته‌شده به درون حفرۀ رحم بوده و يکی از روش‌های کمک باروری می‌باشد. اين فرآيند موجب افزايش احتمال تماس تخمک با اسپرم در محيط رحم شده و شانس وقوع بارداری را افزايش می‌دهد. IUI روش ساده‌ای است که کاربرد بسيار گسترده‌ای در درمان ناباروری يافته است. این روش اولین خط درمان ناباروری پیش از انجام IVF است.

در IUI اسپرم مستقیماً درون رحم قرار داده می‌شود تا راه خودش را به سمت لوله‌های فالوپ که مسیر کوتاه‌تری است، طی نماید. بدین ترتیب مانع بزرگی بنام سرویکس حذف می‌شود و شانس رسیدن تعداد  بیشتری اسپرم متحرک که در طی فرآیند آماده‌سازی تدارک دیده شده، فراهم می‌شود و شانس باروری افزایش می‌یابد.

ایده‌آل آماده‌سازی نمونه جهت IUI، فراهم‌کردن اسپرمی است که اولاً از مایع منی و محتویات آن همانند پروستاگلاندین‌ها، سلول‌های غیراسپرم همانند لکوسیت‌ها و … پاک شده و ثانیاً اسپرم با حرکت بهتر، مرفولوژی مناسب‌تر و با کیفیت‌تر جهت تزریق فراهم شود.

 

اندیکاسیون انجام IUI:

مواردی که IUI می‌‌تواند روشی مناسب برای بارداری باشد عبارتند از:

  1. کمباروری مرد (Male Subfertility)
  • کم بودن تعداد اسپرم
  • کم بودن حرکت و کاهش کیفیت مرفولوژیک آن
  • ناباروری ایمونولوژیک
  • اختلالات انزال (Erectile dysfunction) همانند هیپوسپادیاز، مالفورماسیون‌های مجاری انزال
  • وجود اختلال در عملکرد نعوظی آلت تناسلی مردان (Erectile dysfunction)
  • وجود ناتوانی در انزال داخل واژنی توسط مرد بدلیل وجود انزال معکوس (Retrograde ejaculation) که با مشاهده مکرر اسپرم در ادرار مشخص می‌شود.
  • آسیب طناب نخاعی در مرد (Spinal cord injury): در این موارد اسپرم‌های بازیابی شده با جراحی (Surgical Sperm Retrieval)، به روش IUI به داخل رحم تلقیح می‌شود.
  • وجود آنتی اسپرم آنتی بادی (Anti sperm Antibodies) در مایع منی
  • ناباروری توصیف نشده (Unexplained)

 

  1. کم‌باروری زن (Female Subfertility)
  • اختلالات سرویکس همانند جراحی قبلی یا تنگی آن
  • ناباروری ایمونولوژیک
  • واژینیسموس (انقباض غیرارادی عضلات واژن به نحوی که تماس جنسی را غیرممکن می‌سازد)
  • آندومتریوز خفیف تا متوسط
  • اختلالات تخمک‌گذاری همانند PCOS
  • ناباروری توصیف نشده (Unexplained)
  • ناباروری به علت مشکلات گردن رحم (Cervical factor infertility)
  • وجود آنتی اسپرم آنتی بادی در زنان
  • وجود ترشحات کشندۀ اسپرم در دهانۀ رحم، کم‌بودن مخاط دهانۀ رحم و یا در مواقعی که موکوس سرویکس بسیار غلیظ است و اجازه عبور اسپرم را نمی‌دهد:

در مواقعی که موکوس سرویکس بسیار غلیظ است و اجازه عبور به اسپرم داده نمی‌شود می‌توان از IUI استفاده نمود. وجود مشکل در موکوس سرویکس را می‌توان در حین انجام تست PCT (Post Coital Test) مشخص نمود. زیرا در این موارد اولأ درجه موکوس سرویکس کمتر از ۱۰ می‌شود، (درجه بندی موکوس سرویکس از طریق معیارهایی مثل حجم مایع سرویکس، تست سرخسی شدن (Ferning) ، تست کش آمدن (Spinbarkeit) و سلولاریتی سرویکس محاسبه می‌شود) و ثانیأ تعداد زیادی اسپرم مرده (و یا اسپرم‌های با تحرک غیر پیشرونده) در هر دو منبع واژینال و سرویکال مشاهده می‌گردند. در صورت مشاهده چنین نتایجی در تست PCT، انجام IUI توصیه می‌شود.

بخش IUI و سیستم اسپرموگرام CASA آزمایشگاه تخصصی نیکنام

 

در موارد زیر IUI موفقیتی نخواهد داشت:

  • وجود انسداد و یا آسیب شدید لوله‌های رحمی: این آسیب‌ها با اشعه X در رادیوگرافی لوله‌های رحمی که به آن Hystrosalpingogram گفته می‌شود تشخیص داده می شوند.
  • زنان یائسه و یا زنانی که مبتلا به نواقص تخمدانی می‌باشند: زنانیکه سطح AMH (Anti Mullerian Hormone) آنها کمتر از ۳/۰ ng/ml و سطح Inhibin B آنها کمتر از ۵ pg/ml باشد کاندید انجام IUI نمی‌باشند.
  • وجود اختلالات شدید در فاکتورهای مردانه
  • موارد پیشرفته اندومتریوز
  • وجود زخم‌های شدید در ناحیه لگن

 

 عوامل مؤثر در موفقیت IUI:

  • دلیل و طول دورۀ ناباروری
  • سن زن و شاخص تودۀ بدنی
  • وجود یا عدم تخمک‌گذاری
  • تعداد فولیکول‌های آنترال
  • ضخامت و حجم آندومتر
  • القای تخمک‌گذاری و روش آن
  • زمان و تعداد سیکل IUI
  • کیفیت نمونۀ مایع منی
  • تعداد کل اسپرم‌های متحرک موجود در نمونه
  • مرفولوژی اسپرم‌های موجود در نمونه

سن زن: سن خانم دریافت کننده اسپرم به عنوان یک فاکتور مهم در موفق بودن IUI عمل می‌کند. بهتر است از این روش برای درمان ناباروری در زنان زیر ۳۵ سال استفاده شود. در زنان بین ۴۰-۳۵ سال میزان موفقیت IUI با شیب شدید کاهش یافته و در زنان بالای ۴۰ سال به شدت کاهش می‌یابد.

ذخیره تخمک: زنانی که ذخیره تخمک پایینی دارند (که با اندازه گیری سطح AMH, Inhibin B ) و سونوگرافی تخمدان‌ها مشخص می‌شود) و یا زنانی که سطح FSH آنها در روز سوم قاعدگی بالا می‌باشد، شانس موفقیت IUI در آنها پایین است.

کمیت و کیفیت اسپرم‌ها: هر چه تعداد، تحرک و مورفولوژی اسپرم‌ها نامطلوب‌تر باشند، شانس موفقیت IUI هم کاهش می‌یابد. حداقل تعداد کل اسپرم‌های متحرک (Total Motile Sperm Counts = TMSC) مورد نیاز جهت IUI ، یک میلیون می‌باشد ولی توصیه شده این حداقل از ۵ میلیون بیشتر باشد زیرا بر اساس مشاهدات مختلف، مواقعی که این مقدار بین ۵-۱ میلیون است، موفقیت IUI به طور بالقوه کاهش می‌یابد. میزان ایده‌آل TMSC  حدود ۲۰ الی ۳۰ میلیون می‌باشد.

به طور کلی با افزایش TMSC میزان موفقیت IUI هم افزایش می‌یابد ولی این ارتباط تا مقدار مشخصی از افزایش TMSC، نسبت مستقیم دارد و فراتر از آن، فاکتورهای دیگری سبب محدودیت در موفقیت IUI می‌شود.

در مطالعه ای مشخص شده است که میزان موفقیت Double IUI (تلقیح پشت سر هم در یک سیکل) با TMSC بیشتر از ۵ میلیون در هر تلقیح، از میزان موفقیت Single IUI (یک تلقیح در هر سیکل) با TMSC بیشتر از ۱۰ میلیون بیشتر می‌باشد. در مواردی که TMSC کمتر از یک میلیون است IUI روش مناسبی برای درمان نمی‌باشد و بهتر است از IVF (Invitro Fertilization) به همراهICSI (Intra Cytoplasmic Sperm Injection) استفاده نمود.

جدول ذیل ارتباط بین تعداد کل اسپرم‌های متحرک و روشهای مختلف درمانی جهت باروری را در میزان موفقیت بارداری را نشان می دهد.


Approximate chance for success getting pregnant with one month of various treatments Female age under 35 , 2 years of trying to conceive



Total Motile Sperm Count (in millions)


 

Type of Treatment

>20


۱۰-۲۰


۵-۱۰


۱-۵


Less than 1


۳%


۲٫۵%


۲%


۱%


۰٫۲%


Intercourse – Trying own


۷%


۵%


۴%


۲%


۰٫۴%


 

Intrauterine Insemination – IUI


 

۸%


۷%


۵%


۲٫۵%


۰٫۵%


Ovarian stimulation with clomid plus IUI


۱۲%


۹%


۶%


۳%


۰٫۵%


Ovarian stimulation with injectable FSH plus IUI


۶۰%


۶۰%


۶۰%


۶۰%


۶۰%


In Vitro Fertilization- IVF with ICSI

IVF statistics are dependent on the clinic


 

جدول ۱-۹: ارتباط بین تعداد کل اسپرم‌های متحرک و روشهای مختلف درمانی جهت باروری

 

لازم به ذکر است که شمارش اسپرم به تنهایی، یک شاخص کامل جهت ارزیابی باروری محسوب نمی‌شود، زیرا گاهی علت ناباروری، نواقص بیوشیمیایی در ساختار اسپرم‌ها می‌باشد که در آزمایشات روتین اسپرموگرام تشخیص داده نمی‌شود.

خصوصیات مورفولوژیک اسپرم نیز از فاکتورهای مهم دیگر است، زیرا مشخص شده اسپرم‌هایی که دارای نواقص در ناحیه سرمی‌باشند ]مثل اسپرم‌های بزرگ (Giant head)، سر کوچک (Small round head) دوکی شکل (Tapered)، چروکیده و بی شکل (Amorph)[ و یا اسپرم‌هایی که دارای نواقص مربوط به دم می‌باشند ]مثل دم پیچ خورده (Curly or coiled or kinky tail)[ قادر به لقاح تخمک نمی‌باشند.

 

زمان انجام IUI:

در یک مقاربت جنسی طبیعی مایع منی به طور خام (قبل از سیال شدن) به همراه مایع سمینال (حاوی مواد تغذیه کننده) وارد کانال سرویکس می‌شود. در این کانال بدلیل وجود غدد ترشحی، موکوسی ترشح می‌شود که اولاً بعنوان یک محیط نگهدارنده برای اسپرم‌ها عمل می‌کند و ثانیاٌ به همراه مایع سمینال که حاوی فاکتورهای لخته کننده می‌باشد بعنوان مخزنی جهت حفظ اسپرم‌ها عمل می‌کند و با آزاد سازی تدریجی اسپرم‌ها بداخل رحم سبب می‌شود که اسپرم‌ها به مدت طولانی (تا ۵ روز) در این کانال زنده باقی بمانند. اما در IUI بدلیل آنکه اولاٌ اسپرم‌ها شسته شده، فاقد مایع سمینال تغذیه کننده می‌باشد و ثانیأ اسپرم‌ها از طریق یک کاتتر، مستقیمأ از کانال سرویکس عبور کرده و بداخل رحم ریخته می‌شود، دیگر امکان ذخیره سازی و آزاد سازی آهسته اسپرم‌ها وجود ندارد. بنابراین، طول عمر اسپرم‌ها کاهش یافته و به حداکثر ۲۴ ساعت ( به طور متوسط ۱۲-۶ ساعت ) می رسد. از طرفی با توجه به آنکه تخمک ها هم پس از تخمک‌گذاری بین ۱۲ تا ۲۴ ساعت قابلیت باروری دارند. بنابراین تعیین زمان دقیق تلقیح اسپرم‌ها جهت برخورد با تخمک قابل بارور بسیار مهم است.

بهترین زمان تلقیح در فاصله زمانی ۶ ساعت قبل و بعد از تخمک‌گذاری می‌باشد، البته چنانچه IUI بدلیل نقص فاکتورهای مردانه انجام می‌شود، بهترین زمان تلقیح ۶ ساعت پس از تخمک‌گذاری می‌باشد.

 

تعیین زمان دقیق تخمک‌گذاری:

روش تعیین زمان دقیق تخمک‌گذاری در زنانیکه سیکل طبیعی دارند با زنانیکه داروهای محرک تخمک‌گذاری مصرف می کنند با هم فرق می‌کند.

 

الف: در زنانیکه سیکل طبیعی دارند به روشهای ذیل می‌توان به زمان تخمک‌گذاری پی برد:

  • اندازه گیری دمای پایه بدن (Basal Body Temperature): در یک سیکل قاعدگی نرمال، در فاز فولیکولار یک کاهش تدریجی در درجه حرارت بدن دیده می‌شود اما در هنگام آزاد سازی تخمک یک افزایش سریع در درجه حرارت بدن رخ می دهد.
  • مشاهده تغییرات موکوس سرویکس: در هنگام تخمک‌گذاری یک سری ترشحات محافظت کننده از غدد کانال سرویکس ترشح می‌شود که نخی شکل Stringy Texture)) و به رنگ سفیده تخم مرغ می‌باشد، در ارزیابی این ترشحات با استفاده از تست Spinbarkeit و بررسی کش آمدن موکوس، چنانچه میزان کش آمدن بیش از ۵ سانتی متر باشد نشان دهنده نزدیک بودن زمان تخمک‌گذاری می‌باشد.
  • سونوگرافی: با سونوگرافی تخمدانها و مشاهده فولیکولهای با قطر بیش از ۱۶ میلی متر و همینطور مشاهده افزایش ضخامت جدار رحم می‌توان نزدیک بودن زمان تخمک‌گذاری را مشاهده نمود.
  • سفتی دهانۀ رحم: با دو انگشت دهانۀ رحم را معاینه کرده ، در هنگام تخمک‌گذاری دهانۀ رحم نرمتر و انعطاف پذیرتر (Pliable) می‌باشد.
  • تعیین LH Surge: در انتهای فاز فولیکولار به موازات رشد فولیکولها غلظت استرادیول نیز افزایش می‌یابد به طوریکه ۴ ساعت قبل از تخمک‌گذاری به بیشترین غلظت خود می رسد، در پی افزایش استرادیول، هیپوفیز حساسیت بیشتری به GnRH مترشحه از هیپوتالاموس از خود نشان داده و مقدار زیادی هورمونهای گونادرتروپین (بویژه (LH ترشح می‌کند ، طوریکه ۲۴ ساعت بعد از پیک استرادیول، LH به نقطه حداکثر خود (LH Surge) می رسد. این مرحله همزمان با پایان مرحله فولیکولی و تقریباٌ ۱۶ الی ۱۸ ساعت قبل از وقوع تخمک‌گذاری می‌باشد. برای اندازه گیری LH Surge می‌توان از کیت های موجود در بازار استفاده کرد که در آنها از نمونه ادرار که ترجیحأ بین ساعت ۱۸- ۱۰ ، در ۴- ۳ روز متوالی (با توجه به طول دوره سیکل قاعدگی هر خانم) جهت تعیین LH Surge استفاده می‌شود. بهترین زمان انجام IUI حدود ۲۴ الی ۳۶ ساعت پس از LH Surge می‌باشد.

 

ب: در زنانیکه از داروهای محرک تخمک‌گذاری استفاده می کنند

دو دسته دارو برای تحریک تخمک‌گذاری وجود دارد:

  • داروهای خوراکی محرک تخمک‌گذاری: مثل کلومید (کلومیفن)، ۴-۱ قرص ۵۰ میلی گرمی، از روزهای ۳ الی ۵ سیکل قاعدگی به بیمار داده شود (شب ها قبل از خواب مصرف شود) تا ۵ روز، بعد از آن نیز برای افزایش ضخامت جداره رحم به بیمار ترکیبات استروژن (مثل Premarin ) داده می‌شود سپس روز یازدهم و یا دوازدهم سیکل به بیمار hCG ( که خاصیت بیولوژیک مشابه LH داشته ) تزریق نموده و ۳۶ ساعت پس از تزریق IUI , hCG انجام می‌شود.
  • گونادوتروپین های تزریقی: مثل Follistim, Gonal F , Bravelle که به مدت ۱۰- ۸ روز ( با دوز افزاینده ) تزریق شده سپس روز ۱۲، تزریق hCG صورت می‌گیرد و ۳۶ ساعت پس از تزریق IUI , hCG انجام می‌شود. گونادوتروپین تزریقی کارآمد تر از کلومیفن می‌باشد، هر چند که ریسک چند قلوزایی را افزایش می دهد.

 

بهترین زمان تزریق hCG ، زمانی است که:

  • در سونوگرافی رحم ضخامت دیواره رحم (Thickness of uterus lining) بیشتر از ۸ mm باشد.
  • در سونوگرافی تخمدانها حداقل ۲ فولیکول با سایز ۱۶ الی ۲۰ میلی متر در تخمدان مشاهده شود.
  • در آزمایش خون سطح استرادیول خون بیشتر از ۵۰۰ pg/ml باشد.

 

روش‌های آماده‌سازی و اندیکاسیون‌های انتخاب این روش‌ها:

 

شستشوی استاندارد اسپرم (SSW):

شستشوی سادۀ اسپرم فقط زمانی باید به کار گرفته شود که تعداد اسپرم‌های موجود در مایع منی کم باشد. چرا که این روش بالاترین مقدار ریکاوری اسپرم را دارد (حدود ۹۰%)  اما اشکال آن این است که نمونۀ آماده شده عاری از لکوسیت‌ها و اسپرم‌های غیرمتحرک نیست. این روش آماده‌سازی بر مبنای شستشوی سادۀ اسپرم توسط یک محلول استریل محتوی آلبومین است که نقش عمدۀ آن حذف پروستاگلاندین‌ها و رادیکال‌های آزاد اکسیژن می‌باشد.

 

Swim-up:

در این روش نمونۀ مایع منی درون لوله ریخته شده و در سطح بالایی آن محلول شستشوی اسپرم محتوی سرم آلبومین انسانی قرار داده می‌شود. اسپرم با تحرک خوب این قابلیت را دارد که از درون مایع منی به فاز بالایی محتوی آلبومین شنا کند و به این ترتیب از لکوسیت‌ها و اسپرم‌های غیر متحرک جدا می‌شود.

روش Swim-up روش مناسبی جهت جدانمودن اسپرم‌های متحرک است و یکی از فواید آن این که در طول روند آماده‌سازی کمترین فشار به اسپرم وارد شده  و احتمال آسیب به آن کاهش می‌یابد. اما قدرت ریکاوری این روش بسیار کم است (حدود ۲۰%) و فقط باید زمانی استفاده شود که تعداد اسپرم متحرک موجود در نمونۀ اولیه بالا باشد.

 

روش (DGC: Density Gradient Centrifugation):

در این روش دو غلظت (غلظت پایین و بالا) متفاوت از محلول خاصی در ته لوله آزمایش قرار داده می‌شود. در کف لوله محلول غلظت‌تر و بر روی آن رقیق‌تر ریخته شده و سپس نمونۀ اسپرم برروی این دو فاز محلول ریخته می‌شود. می‌دانیم که اسپرم سالم و با تحرک مناسب دانسیتۀ بیشتری نسبت به اسپرم آسیب دیده و بدون حرکت دارد و بنابراین اسپرم‌های سالم در ته لولۀ آزمایش و در فاز غلیظ‌تر محلول تجمع پیدا می‌کنند و اسپرم‌های با حرکت نامناسب و سلول‌های غیراسپرم همانند لکوسیت‌ها در فاز مایع منی و فاز رقیق‌تر باقی می‌مانند. ثابت شده است که برخی از این محلول‌ها توانایی قابل توجهی در کاهش دادن سلول‌های اسپرم با DNA آسیب دیده دارد.

روش DGC روشی بسیار قدرتمند جهت جدانمودن اسپرم‌های متحرک است. ثابت شده است که اسپرم‌های ایزوله شده با این روش آسیب DNA کمتر، استرس اکسیداتیو کمتر و مرفولوژی بهتری دارند. بعلاوه به دلیل خوب بودن قابلیت ریکاوری آن (حدود ۴۵%) حتی زمانی که تعداد اولیۀ اسپرم متحرک نمونه کم تا متوسط باشد، براحتی می‌توان با این روش نمونه مناسب را آماده‌سازی نمود.

 

Swim Down:

در این روش محلول شستشو محتوی غلظت بالایی از آلبومین انسانی در ته لوله آزمایش قرار داده شده و سپس نمونۀ مایع منی برروی آن قرار داده می‌شود. اساس روش بر این نکته استوار است که اسپرم سالم و با تحرک مناسب با قدرت و سرعتی به مراتب بالاتر از قدرت جاذبۀ زمین به سمت آلبومین شنا می‌کند و اسپرم‌های مناسب به این ترتیب در فاز آلبومین تجمع پیدا می‌کنند و اسپرم‌های بی‌تحرک و سلول‌های غیراسپرم همانند لکوسیت‌ها در فاز بالایی و درون مایع منی باقی می‌مانند.

روش Swim Down هم قابلیت بازیافت مناسبی دارد (حدود ۶۰%) و می‌تواند سلول‌های غیراسپرم و اسپرم‌های غیرمتحرک را به خوبی جدا نماید. اما در استفاده از این روش دو نکتۀ مهم وجود دارد. اولاً آماده‌سازی به زمان طولانی‌تری حدود ۳ ساعت زمان نیاز دارد. ثانیاً به دلیل مراحل زیاد سانتریفیوژ در این روش، استرس سلولی زیادی به اسپرم‌ها وارد می‌شود.

 

نکات کلیدی IUI:

  • مطالعات ثابت کرده‌اند که توانایی DGC جهت جدانمودن اسپرم‌های با DNA سالم‌تر بسیار بیشتر از روش Swim-up است.
  • IVF و میکرواینجکشن باعث کاهش اهمیت تست‌های عملکرد اسپرم شده، اما واقعیت این است که اگر هدف ما پیداکردن روش‌های با هزینه و تهاجم کمتر باشد، یک تشخیص درست و کارشناسانه شانس حاملگی خودبخودی و یا با کمک IUI را درحد قابل توجهی افزایش می‌دهد.
  • شانس بارداری طبیعی بعد از ۳۵ سالگی و خصوصاً ۴۰ سالگی به شدت کاهش می‌یابد. اما استفاده از روش IUI، این شانس را درحد قابل توجهی افزایش می‌دهد.

هر دو روش IUI و IVF باعث افزایش احتمال بارداری در بیماران با آنتی‌اسپرم آنتی بادی مثبت (ناباروری ایمونولوژیک) می‌شود. از آنجایی که IUI توأم با تحریک کنترل شدۀ تخمدان بسیار مقرون به صرفه‌تر از IVF است. انجام چهار سیکل IUI قبل از اقدام به IVF خط اول درمان در این گروه از بیماران محسوب می‌شود. در صورت عدم موفقيت در درمان پس از انجام ۴ تا ۶ سيکل IUI، از ساير روش‌های درمان ناباروری مانند لقاح آزمايشگاهی (IVF) يا تزريق اسپرم به سيتوپلاسم تخمک در محيط آزمايشگاه (ICSI) استفاده می‌شود.

  • IUI در بانوان با آترزی سرویکس، سرویسیت حاد، آندومتریت، انسداد دوطرفۀ لوله‌های فالوپ و بسیاری از موارد آمنوره و الیگواسپرمی شدید کنتراندیکه است.
  • توصیه‌های متعددی درخصوص تعیین زمان مناسب انجام IUI بدنبال تجویز HCG وجود دارد. اما مطالعات متعددی نشان داده است که مناسب‌ترین زمان ۳۲ تا ۳۶ ساعت بعد از تجویز HCG است .
  • خلاصۀ کلام این است که بالاترین میزان موفقیت در پروسۀ IUI در بهترین شرایط بیش از ۲۵ تا ۳۰% نیست و کوچکترین قصور در نمونه‌گیری مایع منی، پروسۀ آماده‌سازی اسپرم توسط آزمایشگاه، زمان‌بندی نامناسب تزریق و نظایر آن باعث کاهش قابل توجه در احتمال موفقیت این تکنیک خواهد شد.

 

نحـوه‌ انجـام IUI و نکات کلیدی:

روش انجام IUI:

بهتراست شوهر به منظور افزایش تعداد اسپرم‌ها ۲ الی ۳ روز قبل از انجام IUI هیچگونه انزال مایع منی نداشته باشد. و زن نیز قبل از انجام IUI تحت معاینات لگن و سونوگرافی قرار گرفته و مشکلات مربوط به تخمدان، لوله‌های رحمی و توانایی رحم جهت نگهداری جنین تا ختم حاملگی بررسی شده باشد.

  • نمونه مایع منی در منزل و یا محیط آزمایشگاه بوسیله استمناء گرفته شده و سریعاٌ به انکوباتور ۳۷ درجه (به مدت ۳۰ الی ۴۰ دقیقه جهت سیال شدن مایع منی) منتقل می‌شود.
  • پس از سیال شدن مایع منی اسپرم‌ها طی فرآیندی که به آن فرآوری اسپرم (Sperm processing) و یا شستشوی اسپرم (Sperm washing) گفته می‌شود از سایر ترکیبات مایع منی از جمله مایع سمینال، موکوس، گلبولهای سفید جدا شده و در حجم کمتری ار حجم اصلی مایع منی تغلیظ شده و در میکروتیوب های استریل ریخته شده و به کلینیک ناباروری در شرایط ۳۷ درجه ارسال می‌گردد.
  • قبل از تلقیح اسپرم‌ها، اسپیکولوم در داخل واژن گذاشته شده تا سرویکس بدقت دیده شود و سپس ناحیه سرویکس با محیط‌های کشت استریل از جمله بافر Hams به آرامی پاک می‌شود.
  • آنگاه اسپرم‌های شسته شده که حاوی تعداد زیادی اسپرم‌های با تحرک بالا می‌باشد بوسیله یک کاتتر نرم، قابل انعطاف و استریل به نام TomCat به داخل حفره رحمی (Cavity of womb) تلقیح می‌شود. این منطقه جائی نزدیک به لوله‌های رحمی بوده که در آن تخمک آماده لقاح وجود دارد. این مرحله حدودأ ۵-۴ دقیقه طول می‌کشد.

در پایان به بیمار توصیه می‌شود بعد از تزریق حداقل ۱۰ دقیقه استراحت نماید و بعد ا ز آن هیچگونه محدودیت حرکتی وجود ندارد و بیمارمی‌تواند به فعالیت های روزانه خودش برگردد (زیرا ۱۰ دقیقه بعد از IUI سرویکس بسته شده و اسپرم‌ها در جای خودشان باقی می‌مانند).

 

پی‌گيـري‌های لازم بعـد از انجـام عمـل IUI:

  • معمولاً ۶ الی ۱۲ روز بعد از تخمک‌گذاری لانه‌گزينی جنين در هر قسمتی از رحم می‌تواند رخ دهد و باید ۲ هفته پس از انجام IUI، تست حاملگی (βHCG) از طريق آزمايش خون انجام شود.
  • در صورت مثبت‌بودن نتيجه تست، لازم است پس از ۴۸ ساعت، مجدداً جهت انجام تست حاملگی اقدام نمود. اين تست جهت بررسی روند افزايش هورمون بارداری (βHCG) انجام می‌شود.

 

توصيـه‌های عمومی جهت افزايش موفقيت  IUI:

  • انجام مقاربت جنسی بعد از IUI، شانس باروری را افزايش می‌دهد به شرط آنکه در هنگام IUI بيمار لکه بينی و يا خونريزی نداشته باشد که در اين موارد مقاربت جنسی ۴۸ ساعت بعد از IUI  انجام می‌شود.
  • در صورت استفاده از داروهای شياف مانند (Suppository medication) که معمولاً پس از انجام IUI تجويز می‌شود بايد از شناکردن پس از IUI خودداری شود، در غير اينصورت هيچگونه ممانعتی جهت شناکردن وجود ندارد.
  • بهتر است مصرف مکمل‌های بارداری مثل ويتامين‌ها (Prenatal supplements or vitamins)، از روز بعد از IUI آغاز شود.
  • داشتن رژيم غذايی خوب، تمرينات ورزشی، عدم استعمال دخانيات و الکل و کاهش مصرف کافئين در زنان موفقيت باروری را افزايش می‌دهد.
  • در مردان داشتن رژيم غذايی سالم سرشار از آنتی‌اکسيدان (مثل سبزيجات و ميوه‌ها)، مصرف مولتی‌ويتامين، نگه‌داشتن وزن در محدوده BMI مناسب، انجام تمرينات ورزشی مرتب و مداوم، دوری از استرس (که با هورمونهای ضروری توليد کننده اسپرم تداخل ايجاد می‌کند)، اطمينان از عدم مسموميت با فلزات سنگين، حشره‌کش‌ها و مواد شيميایی موجود در حلال‌ها که می‌تواند روی کيفيت و کميت اسپرم‌ها تأثيرگذار باشد، روی ميزان موفقيت IUI مؤثر می‌باشد.
  • عدم استعمال دخانيات در مردان، استعمال دخانيات با دو مکانيزم ذيل برروی اسپرم‌ها تأثير می‌گذارد:

الف) منجر به تغيير شکل اسپرم‌ها می‌شود و در نتيجه اختلالات مربوط به نفوذ اسپرم در تخمک ايجاد می‌شود.

ب) باعث تخريب DNA اسپرم‌ها می‌شود. تخريب DNA منجر به ايجاد مشکلات جدی برای جنين می‌گردد، (مثل عقب‌ماندگی‌های رشدی- ذهنی). مشخص شده است که حتی جويدن تنباکو هم سبب کاهش تعداد اسپرم و هم سبب اختلالات نعوظی در آلت تناسلی مرد می‌شود.

  • خودداری مردان از استحمام با آب داغ و يا حمام داغ و يا حتی پوشيدن لباس‌های تنگ که منجر به محدوديت در جريان گردش خون در بيضه‌ها می‌شود و در نتيجه سلامت اسپرم‌ها را تحت تاٌثير قرار می‌دهد.
  • مصرف بعضی از آنتی‌بيوتيک‌ها می‌تواند بروی کيفيت اسپرم‌ها تاٌثير بگذارد، بنابراين بايد با پزشک متخصص ناباروری در مورد عدم مصرف اين آنتی‌بيوتيک‌ها از چند هفته قبل از انجام IUI مشورت شود

 

عـوارض IUI:

  • بسياری از خانم‌هایی که عمل IUI را انجام داده‌اند، دردی شبيه انجام تست پاپ اسمير داشته‌اند. با اين وجود عبور کاتتر از گردنه رحم بدليل امکان ايجاد جراحت‌های ريز، می‌تواند موجب لکه بينی، خونريزی و دردهای شکمی گردد. البته بسياری از متخصصين ناباروری، علت دردهای شکمی را تخمک‌گذاری می‌دانند. در بيشتر مواقع بدليل آنکه گردنه رحم در هنگام تخمک‌گذاری نرم و کمی باز می‌شود، عبور کاتتر احساس نمی‌شود.
  • در صورت آلوده‌بودن اسپرم تلقيحی، احتمال انتقال عفونت‌های منتقله از طريق تماس جنسی (STDs) وجود دارد.
  • با عبور کاتتر از واژن و سرويکس احتمال دارد، کاتتر توسط عوامل ميکروبی اين نواحی آلوده شود و اين عوامل ميکروبی به رحم انتقال پيدا کنند و موجب انتقال عفونت گردند که با مانيتورينگ صحيح و منظم ريسک انتقال عفونت به حداقل می‌رسد.
  • در صورتيکه شستشوی اسپرم‌ها بدقت صورت نگيرد و کمی از مايع سمينال که حاوی پروستاگلاندين‌ها (انقباض‌کننده عضلانی) می‌باشد وارد رحم شود، می‌تواند انقباضات شديد رحمی، دردهای شکمی و حتی بیهوشی و کلاپس رحمی را در پی داشته باشد. در صورت تداوم درد، فقط استفاده از مسکن‌های حاوی استامينوفن (مثل Tylenol) مجاز است و از مصرف مسکن‌های گروه NSAIDs مثل (Ibuprofen) بايد خودداری شود.

 

چند تلقیح در یک سیکل مناسب است؟

مطالعات مختلف نشان داده اند که دوبار تلقیح اسپرم با فاصله ۲۴-۱۲ساعت، می‌تواند شانس باروری را افزایش دهد زیرا احتمال پیدا نکردن زمان دقیق تخمک‌گذاری در مرتبه دوم کمتر می‌شود. هر چند مطالعات زیادی نشان می دهد اگر تلقیح بعد از تحریک تخمک‌گذاری صورت بگیرد تفاوت معنی داری بین Single IUI  و Double IUI وجود ندارد.

بهترین زمان تلقیح در Double IUI ، حدود ۲۴ و ۴۸ ساعت پس از تزریق hCG می‌باشد. بسیاری از کلینیک‌های ناباروری توصیه به انجام IUI منفرد با زمان مناسب (Well timed single IUI) می‌نمایند.

 

میزان موفقیت IUI:

میزان موفقیت IUI در هر سیکل بسیار متغیر بوده و بین ۸ الی ۲۶ درصد در نوسان می‌باشد. شانس باروری تا ۶ سیکل به ۶۰ الی ۷۰ درصد می رسد و میزان موفقیت در روش هایی که با تحریک تخمک‌گذاری همراه است ( بویژه در هنگام استفاده از گونادوتروپین های تزریقی) بیشتر است.از لحاظ آماری نیز هنگامیکه فقط یک فولیکول آماده جهت تخمک‌گذاری وجود دارد شانس باروری کمتراز مواقعی است که چندین فولیکول آماده وجود دارند.

شانس باروری در ۳ سیکل اول بسیار بالاتراست و توصیه می‌شود حداکثر ۳ تا ۴ بار IUI انجام گردد. ولی در زنانی که مبتلا به تخمدان پلی‌کیستیک (PCOs) می‌باشند و یا تحریک تخمک‌گذاری با دارو برایشان انجام می‌شود، از سیکل های بیشتر IUI می‌توان استفاده نمود.

 

پیگیری‌های بعد از IUI:

  • ۷ روز بعد از انجام IUI به منظور تعیین وجود یک تخمک‌گذاری خوب، سطح پروژسترون اندازه گیری می‌شود که باید بیشتر از ۱۵ ng/ml باشد.
  • بدلیل آنکه لانه گزینی ۶ الی ۱۲ روز بعد از تخمک‌گذاری در هر قسمتی از رحم می‌تواند رخ دهد بنابراین ۲ هفته پس از IUI ، باید تست حاملگی انجام شود.