تیروئید، پرکاری و کم کاری آن

//تیروئید، پرکاری و کم کاری آن

تیروئید، پرکاری و کم کاری آن

مقدمه:

غده تیرویید در ناحیه جلوی گردن واقع شده و دارای دو لوب است كه در دو طرف نای درست زیر حنجره قرار دارند. این غده حدود ۱۵ تا ۲۵ گرم وزن دارد.

هورمون‌های تیرویید پس از ساخته شدن در این غده به جریان خون منتقل شده و بسیاری از فرآیند‌های شیمیایی را در بخش‌های مختلف بدن كنترل می‌كنند. این هورمون‌ها برای تكامل و عملكرد طبیعی مغز و سیستم عصبی و برای حفط دمای بدن و انرژی ضروری‌اند. غده تیرویید هورمون‌های خود را در خون ترشح می‌کند.

این هورمون‌ها (یعنی تری‌یدوتیرونین و تیروكسین) واكنش‌های شیمیایی عضلات، كبد، قلب و كلیه‌ها را تحت تآثیر قرار داده و برای رشد و تكامل مغز نیز ضروری‌اند. هورمون‌های تیرویید بر غده هیپوفیز اثر نموده و موجب ترشح هورمون كنترل كننده تیرویید، یعنی TSH می‌شوند كه به نوبه خود موجب تحریك تیرویید می‌شود. وقتی میزان هورمون‌های تیرویید در خون كاهش می‌یابد، هیپوفیز با ترشح بیشتر TSH، تیرویید را فعال‌تر می‌کند.

پرسش های متداول

دستگاه کمی لومینیسانس یکی از سیستم های با دقت جهت بررسی آزمایشات هورمنی است که آزمایشگاه تخصصی نیکنام مجهز به این سیستم است.

آثار عمده هورمون‌های تیرویید در بدن:

  • تولید انرژی
  • تحریك ساخت پروتئین‌ها
  • تأثیر در رشد و تكامل
  • تنظیم ورود اسید آمینه، كربوهیدرات‌ها و الكترولیت‌ها به داخل سلول
  • تأثیر روی سوخت و ساز كربوهیدرات‌ها
  • تأثیر روی سوخت و ساز چربی‌ها
  • تغییر در سوخت و ساز بعضی از دارو‌ها

 

وظایف زیستی تیرویید

افزایش سوخت و ساز بدن، تأثیر اصلی هورمون‌های تیروییدی است. این هورمون‌ها سوخت و ساز قندها و چربی‌ها را افزایش می‌دهند. آنها باعث تحریك ساخت پروتئین نیز می‌شوند. بنابراین هورمون‌های تیرویید برای رشد طبیعی بدن ضروری هستند.

 

علائم کم‌کاری تیروئید

خستگی و فرسودگی؛ کندی حرکات و تنبل شدن؛ مشکل در تمرکز و فعالیتهای مغز؛  افزایش وزن بدون علت مشخص؛ پوست خشک و خشن و خارش دار؛ خشک و خشن شدن و نازک شدن موها؛ احساس سرما مخصوصاً در دست و پا؛ یبوست؛ گرفتگی عضلانی؛ افزایش تعداد و میزان خونریزی ماهیانه؛ ناباروری و سقط جنین

 

کم‌کاری تیرویید (هیپوتیروییدیسم)

این كلمه به معنی ناكافی بودن مقدار هورمون تیرویید در بدن است و با سنجش مقادیر كم هورمون‌های تیرویید در خون، تشخیص داده می‌شود. هیپوتیروییدیسم موجب تنبلی، خواب آلودگی، خشکی پوست،  عدم تحمل سرما و یبوست می‌شود و در كودكان خیلی خردسال، نه تنها موجب بروز این نشانه‌ها می‌شود، بلكه با تأخیر رشد جسمی و مغزی همراه است.

چک آپ های سالیانه هورمونی و تیروئید، روش مناسبی برای تشخیص زودهنگام و درمان مناسب جهت مشکلات هورمونی است.

گواتر یعنی چه؟

اصطلاح گواتر به معنی آن است كه غده تیرویید بزرگتر از حد طبیعی شود. افرادی كه كمبود ید دارند به گواتر مبتلا می‌شوند، زیرا تیرویید آنها نمی‌تواند هورمون كافی تولید نماید. با كاهش هورمون تیرویید در خون، غده هیپوفیز هورمون TSH بیشتری تولید می‌کند كه این خود موجب افزایش كار تیرویید برای ترشح بیشتر هورمون می‌شود. گواتر نشانه‌ای از تلاش بدن برای جبران كمبود ید است، گرچه گواتر علل دیگری نیز دارد.

کم‌کاری تیرویید (هیپرتیروییدیسم)

پرکاری تیرویید بیماری نسبتاً شایعی است که اکثر مردم از آن غافلند یا به تشخیص آن اهمیت چندانی نمی‌دهند. پرکاری تیرویید زمانی ایجاد می‌شود که تیرویید به هر دلیلی بیش از حد عادی هورمون تولید کند. پرکاری تیرویید بیشتر در سنین ۲۰ تا۴۰ سالگی رخ می‌دهد و زنان بیش از مردان دچار این بیماری می‌شوند.

در پرکاری تیرویید نیز کم‌پشتی وسیع موهای سر و ریزش مو دیده می‌شود و حتی در مواردی، موهای زیر بغل هم کاهش می‌یابد. علائم آن کاهش وزن زیاد با وجود تغذیه طبیعی، لرزش دست‌ها، تپش قلب ، عصبانیت و تغییرات پوست و مو است. خارش پوست، عدم تحمل گرما و برجسته شدن کره چشم (اگزوفتالمی) دردسرهایی هستند که اغلب این بیماران با آن دست به گریبانند.

علایم پرکاری تیروئید

عصبی شدن؛ تحریک پذیری؛ افزایش تعریق؛ نازک شدن پوست و ناخن؛ مشکل در دید؛ نازک و شکننده شدن موها؛ ضعف عضلانی مخصوصاً در  بازو و رانها؛ لرزش دستها؛ اضطراب و اختلال هراس؛ بی خوابی؛ تپش قلب؛ افزایش حرکات روده؛ کاهش وزن علیرغم افزایش اشتها؛ کم شدن میزان و  تعداد خونریزی ماهیانه

 

تشخیص بیماری های تیروئیدی

با یک آزمایش ساده خون می‌توان فعالیت تیرویید را اندازه گرفت و با درمان خوراکی یا دیگر درمان‌های رایج، مشکلات آن را کم کرد و به راحتی از آسیب پوست و مو جلوگیری نمود.

بنابراین علت ریزش موی شما، خارش پوستتان و خشکی آن را شاید بتوان صرفاً در اختلالات تیرویید جستجو کرد. پس در موقع بروز این مشکلات، علاوه بر پزشک متخصص پوست، به یک پزشک متخصص غدد یا متخصص داخلی هم مراجعه کنید تا مطمئن شوید که مشکل از تیرویید شماست یا نه.

 

 و نکته آخر اینکه:

هر فرد باید پنج سال یکبار این آزمایش را بدهد. افرادی که نشانه هایی از مشکلات تیروئیدی دارند و یا بیشتر در خطر هستند باید در فاصله های زمانی کمتری تست بدهند. کم کاری تیروئید بیشتر زنان بالای ۶۰ سال را تحت تاثیر قرار میدهد. پرکاری تیروئید هم بیشتر زنان و افراد بالای ۶۰ سال را در بر میگیرد. عوامل ارثی نیز خطر بروز این مشکل را افزایش میدهد.



نقش ید در بدن:

ید در سال ۱۸۱۱ توسط كورتوا، یك شیمی‌دان فرانسوی كه به منظور تهیه باروت برای ارتش ناپلئون كار می‌كرد، از جلبك‌‌های دریایی خشك كه به عنوان منبع آهك برای ساخت نیترات پتاسیم به كار گرفته بود، به دست آمد. مهم‌ترین مورد استفاده ید در بدن، شرکت آن در ساختمان هورمون‌های تیروییدی است. اگرچه تیرویید دارای مکانیسم‌هایی است که می‌تواند تا حدودی کمبود نسبی ید را جبران کند، ولی کمبود شدید ید موجب بروز اختلالات شدید در اعمال غده تیرویید می‌شود.

مصرف روزانه ید در مناطق مختلف دنیا متفاوت است. در کشور‌های غربی به دلیل افزودن ید به نان و نمک و سایر مواد غذایی، مصرف روزانه ید در حدود ۵۰۰ میکروگرم و در سایر کشورها میزان متوسط مصرف روزانه در حدود ۱۵۰ تا ۲۰۰ میکروگرم است. نیاز روزانه ید در هر فرد به طور متوسط بین ۷۰ تا ۱۰۰ میکروگرم است که ۵ تا ۱۰ درصد آن از طریق آب آشامیدنی و بقیه از طرق دیگر تامین می‌شود.  بهترین و غنی‌ترین منابع غذایی حاوی ید، ماهیان و سایر مواد غذایی دریایی هستند، چون برف و باران موجب شسته شدن ید سطحی ارتفاعات و دامنه‌های آن شده و به تدریج که آب‌ها به دریا سرازیر می‌شوند، فرآورده‌ها و محصولات غذایی دریایی، ید بیشتری جذب می‌کنند.

منبع: تبیان

۱۳۹۶-۱۱-۱۶ ۰۷:۰۰:۲۳ +۰۰:۰۰

درباره نویسنده :

ثبت ديدگاه