تست كوآنتى فرون

//تست كوآنتى فرون
تست كوآنتى فرون ۱۳۹۶-۱۱-۲۱ ۲۲:۰۷:۰۴ +۰۰:۰۰

 تست كوآنتى فرون

این مقاله در مجله علوم آزمایشگاهی “میکروسکوپ” توسط آقای محمود فرامرزی، مدیریت فنی آزمایشگاه تخصصی نیکنام به چاپ رسیده است.

کلمات کلیدی: مایکوباکتریوم توبرکلوزیس، سل، کوآنتی فرون، تست PPD

مقدمه:

توبركلوزيس (Tuberclosis) يا سل يكى از بيماری‌هاى مسرى ناشــى از مايكوباكتريوم توبركلوزيس است كه به طور معمول از طريق استنشاق هواى آلوده به انسان سرايت مى‌كند.

تســت كوانتى‌فــرون (QFT-TB; QuantiFERON-TB) يكى از تست‌هاى تشخيصى in vitro جهت تشخيص غيرمســتقيم بيمارى ســل مى‌باشــد كه به تازگى مــورد تأييد ســازمان غذا و دارو ايالات متحده (FDA) هم قرار گرفته و به تدريج جايگزين تست پوستى توبركوزيس (TST) با قدمت ۱۰۰ ساله شده است. در اين تســت از كوكتل پروتئينى حاوى پپتيدهــاى CFP-10 ، ESAT-6 و TB7 (P7) براى تحريك لنفوســيت‌هاى T اختصاصــى آنتى‌ژن‌هاى مربوطه موجــود در خــون كامل هپارينه اســتفاده مى‌گردد.

ســنجش اينترفــرون گاما (IFN-γ) توســط آزمون اليــزا (ELISA) جهت تعيين پاســخ‌هاى ايمنى اختصاصى به اين آنتى‌ژن‌هاى پپتيدى كه با عفونت مايكوباكتريوم توبركلوزيس همراه است، مورد اســتفاده قرار مى‌گيرد. QFT مى‌تواند همراه با ارزيابى ريســك بيمارى، راديوگرافى و ســاير ارزيابى‌هاى پزشكى و تشخيصى مورد نظر قرار گيرد. بسيارى از مزاياى تست QFT، آن را كانديد مناسبى براى تشــخيص بيمارى سل معرفى كرده اســت كه هم اكنون در كشــورهاى زيادى مورد اســتفاده قرار گرفته اســت. اين تســت هم اكنون در برخى از آزمايشگاه‌هاى ايران انجام مى‌شــود و مطالعات تحقيقاتى مختلفى در ايران و جهان هم صحت و حساســيت بالاى اين تســت را نســبت به تســت‌هاى ديگر از جمله تست پوســتى توبركولين ( TST) مورد تأييد قرار داده است. در ايــن مطالبــه ايــن تســت معرفى شــده و مزايــاى آن بيــان مى‌گــردد. در آينــده هــم تــلاش مى‌كنيــم، مطالعاتى را كه در مورد اين تســت انجام شــده اســت مورد بحث قرار دهيم.

 

معرفى بيمارى سل و روش هاى تشخيصى آن:

سل (Tuberculosis) يكى از بيمارى‌هاى مسرى ناشى از عفونت باكتريايى مايكوباكتريوم توبركلوزيس اســت كه به علت استنشاق آئروسل‌هاى آلوده بيماران مبتلا به انسان انتقال مى‌يابد. بيمارى ســل ممكن اســت از هفته‌ها تــا ماه‌ها بعد از آلوده شدن با مايكوباكتريوم توبركلوزيس ظاهر شود. عفونت سل نهفته (LTBI; Latent tuberculosis infection) فرم بدون علامت و غيرواگير بيمارى سل است كه ماه‌ها تا سال‌ها در بدن انســان پايدار مى‌ماند و ممكن است بعدها به فرم فعال بيمارى تبديل شــود. به منظور جلوگيرى از ايجاد بيمارى سل، تشــخيص سل نهفته اهميت بسيار زيادى دارد. تا همين اواخر، تست پوستى توبركلوزيس (TST; Tuberculosis skin test) تنها روش در دســترس براى تشخيص ســل نهفته بود.

اين تست با عنوان تســت پوستى توبركولين (Tuberculin Test) يا PPD هم شــناخته مى شــود. حساســيت پوستى به توبركولين ۲ تــا ۱۰ هفته بعد از عفونت ايجاد مى شــود. با اين حال، بســيارى از افراد از جمله كســانى كه طيف وســيعى از شرايط مهارى عملكردهاى ايمنى را دارند به تست توبركلولين پاسخ نمى دهند.

در مقابل، برخى از افراد ســالم و فاقد بيمارى ســل ممكن اســت تســت TST مثبت داشــته باشــند. همچنين در افراد واكسينه شده با  باســيل كالمت گرين (BCG; Bacille Calmeette-Guerin) ‌و مبتلايان بــه ســاير مايكوباكتريوم‌ها و همچنين موارد نامشــخص ديگرى هم تست TST مثبت مى‌گردد.

فرم نهفته بيمارى ســل ( LTBI) بايد از بيمارى ســل قابل تشخيص باشــد. بيمارى ســل با شــرايط قابل گزارشى مانند درگيرى ريه‌ها و دســتگاه تحتانى تنفسى و گاهى هم درگيرى ریه‌ها و دســتگاه تحتانى تنفسى و گاهى هم درگيرى ســاير اندام‌ها همراه است. اين حالت غالباً در فرم نهفته بيمارى وجود ندارد. در مجموع بيمارى توبركولوزيس (سل) از طريق مطالعات تاريخچه‌اى، فيزيكى، راديولوژيك، هيســتولوژيك و همچنين يافته‌هاى مايكوباكتريايى قابل تشخيص مى‌باشد.

 

معرفى تست كوانتىفرون:

تســت كوانتى‌فرون (QFT-TB) بر اســاس پاسخ هاى ايمنى ســلولى (CMI; Cell-mediated immune) آنتى‌ژن‌هــاى پپتيدى موجود در پروتئين‌هــاى مايكوباكتريوم طراحى شده است. اين آنتى‌ژن‌ها شامل CFP-10 ، ESAT-6 و TB7 (P7) مى‌باشد كه در مايكوباكتريوم بوويس و اغلب مايكوباكتريوم‌هاى غيرتوبركلوزيس به استثناء مايكوباكتريوم كانــزازی (M.kansasii) مايكوباكتريــوم زولــگاى (M.szulgai) و مايكوباكتريوم مارينوم (M.marinum) وجود ندارد.

افراد آلوده به مايكوباكتريــوم توبركلوزيس معمولاً داراى لنفوســيت‌هايى در خــون جهت شناســايى ايــن آنتى‌ژن‌ها و ســاير آنتى ژن‌هــاى مايكوباكتريــال هســتند. زيرگروهى از لنفوسيت‌های T (لنفوسيت هاى Th1 اختصاصى آنتى ژن هاى فوق) با شناســايى آنتى ژنهــاى مايكوباكتريــوم تكثير يافته و توليد ســايتوكاين IFN-γ مى‌نمايند كه ســنجش و تعيين مقادير آن اساس تستQFT مى‌باشد.

آنتى‌ژن‌هــاى مــورد اســتفاده در تســتQFT بصورت كوكتــل پپتيــدى تحريكــى شــامل CFP-10 ، ESAT-6 و TB7 (P7) می‌باشــند. مطالعــات متعدد نشــان داده اســت كه اين پپتيدها پاســخ‌هاىIFN-γ را در افراد آلوده به مايكوباكتريوم توبركلوزيــس تحريك مى‌كنند، امــا در افراد فاقــد آلودگى، افراد واكسينيه شــده با BCG ســالم و يا افراد غيرمبتلا به فرم نهفته ســل صورت نمى‌گيرد. با اين حال درمان‌هاى پزشــكى و شــرايطى كه منجر بــه اختلال عملكرد سيســتم ايمنى گردد، منجر به كاهش پاســخ‌هاى IFN-γ در لنفوســيت‌هاى افراد آلوده بــا مايكوباكتريوم توبركلوزيس مى‌شــود. بيماران آلوده با ســاير عفونت هاى مايكوباكتريوم‌هايى كــه داراى ژن‌هاى CFP-10 ، ESAT-6 و TB7 (P7) هســتند، هــم ممكن اســت كه به اين آنتى ژن ها پاســخ دهنــد. مايكوباكتريــوم كانزازى، مايكوباكتريوم زولــگاى و مايكوباكتريوم مارينوم از جمله اين مايكوباكتريوم‌ها هستند.

تســت QFT جهت تشــخيص هر دو فرم بيمارى سل و همچنين فرم نهفته سل (LTBI) مفيد است. گرچه يك نتيجه مثبت از تســت مى‌تواند، تشــخيص بيمارى توبركلوزيس را تأييد مى‌نمايد، اما آلودگى با ســاير مايكوباكتريوم ها (همانند مايكوباكتريوم كانزازى) هم ممكن است نتيجه تست را مثبت نمايد. در نتيجه ســاير ارزيابى‌هاى پزشكى و تشخيصى جهت تأييد يا رد بيمارى سل ضرورى هستند.

 

مقايسه تست  تست پوستى توبركولين (TST) و کوآنتی فرون (QFT):

تســت پوســتى توبركولين يا TST در شــرايط In vivo با تزريق مايع PPD به زيرجلد ناحيه ســاعد دســت صورت مى‌گيرد. بعد از ۴۸ تا ۷۲ ساعت از تزريق، ميزان برآمدگى ناحيه تزريق اندازه گيرى مى‌شــود. مايع PPD اختصاصيت كمى به مايكوباكتريوم توبركلوزيس دارد و نتايج مثبت كاذب آنها بطور مكرر در برخى از اوقات (مثلاً در معرض قرارگرفتن با BCG و مايكوباكتريوم‌هاى محيطى) رخ مى‌دهد و در نتيجه تفســير تست بر اســاس ريســك بيمار در مواجهه با سل و يا گسترش بيمارى صــورت می‌گیرد. در صورت تكرار مجدد تســت، ممكن است نتايج اين تســت تقويت شود و باعث سردرگمى در تفسير تست گردد.

ولــى تســت QFT در in vitro انجــام مى‌شــود و تنها مشاركت بيمار براى انجام تســت، رضايت جهت خونگيرى مى‌باشــد. از طــرف ديگــر انجام تســت كاملاً تحــت كنترل آزمايشــگاه بوده و به بيمار وابسته نمى‌باشد. در صورت تكرار تســت هم احتمال تقويت نتايــج آن وجود نــدارد و مى‌توان بارها تســت را تكــرار نمود. از طرف ديگــر مواجهه با BCG و مايكوباكتريوم‌هــاى محيطى در نتايج تســت تداخلى ايجاد نمى‌كنــد و احتمــال ايجــاد نتايج مثبــت كاذب تســت پايين مى‌باشد.